Fındık üreticisi öfkeli…Hem de öyle sıradan bir fiyat tartışmasının ötesinde bir öfke bu.Çünkü üretici alın terinin, emeğinin ve aylarca verdiği mücadelenin karşılığını alamadığını düşünüyor.Geçen sezon serbest piyasada 350 liraya kadar çıkan fındık bugün 190 liraya kadar gerilemiş durumda.350 liradan 190 liraya!Bu tabloyu kim açıklayacak?Üretici mi daha az çalıştı?Bahçenin masrafı mı düştü?Gübre ucuzladı mı?İlaç, işçilik, mazot ve bakım giderleri mi azaldı?Hayır!Tam tersine üretim maliyetleri artarken fındığın fiyatı geriliyor.O zaman sormak gerekiyor:Bu fiyatı kim belirliyor?Üretici neden hep kaybediyor?
Giresun Ziraat Odası Başkanı Nurittin Karan'ın da belirttiği gibi, serbest piyasada 190 lira seviyesine gerileyen fiyat normal değildir.Üreticiye de haklı olarak “Fındığınızı TMO'ya verin” çağrısı yapılıyor.TMO, Giresun kalite 50 randıman fındığı 255 liradan alıyor.İyi de üretici TMO'ya neden koşa koşa gitmiyor?Çünkü sistem üreticinin işini kolaylaştırmıyor.Bir sürü prosedür, belge ve formalite…Üretici zaten bahçede perişan oluyor.Fındığını toplamak için işçi bulamıyor.Bulduğu işçiye yüksek ücret ödüyor.Gübre, ilaç, mazot derken maliyet altında eziliyor.Sonra ürününü satmaya geldiğinde karşısına bir de bürokrasi çıkıyor.Üreticinin işini zorlaştırmak marifet değildir.Eğer devlet “Ben üreticiyi koruyacağım” diyorsa, önce üreticinin önündeki engelleri kaldırmalıdır.Fiskobirlik neden sustu?Bir başka büyük soru da Fiskobirlik…Yıllarca fındık üreticisinin güvencesi olan Fiskobirlik bugün neden piyasada yeterince güçlü değil?Neden üreticinin yanında daha güçlü bir şekilde duramıyor?Neden fındık piyasasında denge unsuru olamıyor?Geçmişte Fiskobirlik vardı.Üreticinin arkasında devlet vardı.Fiskobirlik piyasaya girdiğinde tüccar da ihracatçı da fiyat belirlerken iki kez düşünürdü.Çünkü karşılarında güçlü bir üretici kuruluşu olduğunu biliyorlardı.Bugün ise Fiskobirlik ekonomik açıdan güçsüz bırakılmış, devlet desteğinden yeterince yararlanamayan bir yapıya dönüşmüş durumda.Sonra da çıkıp “ Serbest piyasa” diyoruz.Hangi serbest piyasa?Üreticinin pazarlık gücü yoksa, karşısında güçlü alıcılar varsa, bu piyasa ne kadar serbesttir?Bunun adını üretici çok iyi biliyor:Mecburi satış!TMO var ama yetiyor mu?Devlet TMO aracılığıyla piyasaya giriyor.Ancak TMO'nun alım mekanizmasının üreticinin tamamını rahatlatacak ölçüde etkin olduğunu söylemek mümkün değil.255 liralık fiyat açıklanıyor ama üretici ürünü TMO'ya ulaştırmakta zorlanıyor.O zaman fiyat açıklamanın ne anlamı kalıyor?Devletin görevi yalnızca fiyat ilan etmek değildir.Devletin görevi, üreticinin o fiyattan ürününü satabilmesini sağlamaktır.Üretici TMO'ya ulaşamıyorsa, TMO'nun yüksek fiyat açıklamasının piyasaya etkisi de sınırlı kalır.Fındık tekellerin insafına bırakılamaz!Asıl mesele burada.
Türkiye dünyanın en önemli fındık üreticisi…Fındık milyarlarca dolarlık ihracat geliri sağlayan stratejik bir ürün… Karadeniz'de yüz binlerce ailenin geçim kaynağı…Peki bütün bunlara rağmen fındığın fiyatı neden birkaç büyük alıcının insafına bırakılıyor?Bu ülkenin fındık politikası neden üreticiyi değil, alıcıyı rahatlatıyor?Bu sorunun cevabı verilmelidir.Üretici fındığını 350 liradan satarken sorun yok.Ama fiyat 190 liraya düşünce “piyasa böyle” deniliyor.Ne güzel!Kazanç varsa piyasa…Kayıp varsa üreticinin kaderi!Böyle bir anlayış kabul edilemez.Artık üretici hesabı soruyorFındık üreticisi artık sadece fiyat istemiyor.Adalet istiyor.Emeğinin karşılığını istiyor.Güçlü bir Fiskobirlik istiyor.Üreticinin önünü açan bir TMO istiyor.Piyasada gerçek rekabet istiyor.Ve en önemlisi, fındık politikasının masa başında değil, bahçede üretim yapan insanın gerçekleri dikkate alınarak belirlenmesini istiyor.Devlet artık seyirci kalmamalı.TMO daha etkin hale getirilmeli.Fiskobirlik yeniden güçlü bir üretici kuruluşuna dönüştürülmeli.Üreticinin kooperatifleşmesi desteklenmeli.TMO'nun alım prosedürleri kolaylaştırılmalı.Ve fındık piyasasında birkaç büyük şirketin belirleyici olduğu bir yapı yerine, üreticinin de söz sahibi olduğu gerçek bir piyasa düzeni kurulmalı.Çünkü mesele sadece 190 lira ile 255 lira arasındaki fark değildir.Mesele, üreticinin alın terinin değerini kimin belirleyeceğidir.Bugün üretici kaybediyorsa, birileri kazanıyor demektir.
O halde soruyu bir kez daha soralım:Fındık üreticisi kaybederken kim kazanıyor?Bu sorunun cevabı verilmeden fındık meselesi çözülemez.Artık üreticinin sabrı da öfkesi de sınırına gelmiştir.Fındık üreticisi yalnız değildir. Ama yalnız bırakılırsa, bunun bedelini sadece üretici değil, Türkiye öder.
