Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Tayfun Kahraman’ın ikinci başvurusuna ilişkin kararda hem adil yargılanma hakkının hem de bireysel başvuru hakkının ihlal edildiğini açıkladı. Özkaya ayrıca AYM’ye 14 yılda 755 bin 547 bireysel başvuru yapıldığını, toplam 86 bin 849 ihlal kararı verildiğini söyledi. Türkiye Basın Federasyonu Başkanı Sinan Burhan ve Yönetim Kurulu üyeleriyle bir araya gelen Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, Türkiye’nin hukuk ve yargı gündemine ilişkin önemli açıklamalarda bulundu.
Özkaya; bireysel başvuru sistemi, AYM kararlarının uygulanması, Yargıtay ve Danıştay ile ilişkiler, Tayfun Kahraman kararı ve Anayasa Mahkemesi’nde yapay zekâ kullanımı gibi birçok başlık hakkında değerlendirmelerde bulundu.
AYM: “Kanuna uygunluk değil, anayasal denetim yapıyoruz”
Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvurularda bir kanun yolu mahkemesi gibi hareket etmediğini vurgulayan Kadir Özkaya, AYM’nin görev alanının anayasal denetim olduğunu belirtti.
Özkaya, “AYM bireysel başvurularda kanun yolu denetimi yapmamaktadır” anlayışını vurgulayarak, Anayasa Mahkemesi’nin kanuna uygunluk değil, anayasal denetim yaptığını ifade etti. Özkaya ayrıca Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay, Danıştay ve diğer yargı kurumları arasında hiyerarşik bir ilişki bulunmadığını söyledi. Her yargı kurumunun görev, yetki ve sorumluluklarının Anayasa ve kanunlarla belirlendiğini kaydetti.
Tayfun Kahraman kararında iki yönden ihlal
Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya, kamuoyunun yakından takip ettiği Tayfun Kahraman’ın ikinci bireysel başvurusuna ilişkin de açıklamalarda bulundu. Özkaya, Anayasa Mahkemesi’nin kararında hem adil yargılanma hakkının hem de bireysel başvuru hakkının ihlal edildiğine hükmedildiğini açıkladı. Kararın yayımlanma sürecinde olduğunu belirten Özkaya, Anayasa Mahkemesi’nin kişinin suçlu olup olmadığını belirlemekle görevli olmadığını, yargılama sürecinde anayasal güvencelerin sağlanıp sağlanmadığını denetlediğini ifade etti.
23 Eylül 2012 tarihinde uygulanmaya başlayan bireysel başvuru mekanizması kapsamında bugüne kadar Anayasa Mahkemesi’ne 755 bin 547 bireysel başvuru yapıldığını açıklayan Özkaya, bu başvuruların 646 bin 21’inin sonuçlandırıldığını belirtti. Başvuruların yaklaşık yüzde 86’sının karara bağlandığını ifade eden Özkaya, Anayasa Mahkemesi’nin önünde halen 109 bin 526 derdest bireysel başvuru bulunduğunu kaydetti.
Anayasa Mahkemesi’nin bugüne kadar toplam 86 bin 849 ihlal kararı verdiğini açıklayan Özkaya, bu kararların yaklaşık 56 bininin makul sürede yargılanma hakkına ilişkin olduğunu söyledi. Özkaya, bireysel başvuru sisteminin temel hak ve özgürlüklerin korunması açısından önemli standartlar oluşturduğunu ve Türkiye açısından kapsamlı bir insan hakları içtihat birikimi meydana geldiğini ifade etti. Mahkeme bünyesinde ihlal kararlarının uygulanmasını takip eden bir mekanizma bulunduğunu belirten Özkaya, bu durumun bireysel başvurunun temel hak ve özgürlüklerin korunmasında etkili bir hak arama yolu olduğunu gösterdiğini söyledi.
AYM’den Yargıtay ve Danıştay ile “diyalog” mesajı
Özkaya, Anayasa Mahkemesi ile Yargıtay ve Danıştay arasındaki ilişkilere yönelik de değerlendirmelerde bulundu. Bir yüksek mahkemenin yerleşik içtihadının değiştirilmesini gerektirebilecek bir durum ortaya çıktığında karşılıklı müzakereyi önemsediklerini belirten Özkaya, raportörlerin ilgili Yargıtay veya Danıştay dairesiyle bir araya gelmesini sağlayan yeni bir çalışma yöntemi oluşturduklarını anlattı.
Bu kapsamda ilgili yüksek mahkeme dairesinin neden o yönde bir içtihat oluşturduğunun dinlendiğini ve karşılıklı görüş alışverişi yapıldığını ifade etti.
Raportörlere karar konusunda talimat verilmiyor
Anayasa Mahkemesi’ndeki çalışma sistemine ilişkin de bilgi veren Özkaya, raportörlerin özerkliğine önem verdiklerini belirtti. Kendisi dahil hiç kimsenin raportörlere bir dosyanın sonucu konusunda talimat vermediğini ve veremeyeceğini söyleyen Özkaya, dosyaların Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenen önceliklendirme kriterleri ve ilgili içtihatlarda yer alan değerlendirme ölçütlerine göre incelendiğini kaydetti.
Dosyalarda temel prensibin “ilk giren ilk çıkar” olduğunu belirten Özkaya; yaşam hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği, tutukluluk, can güvenliği ve gecikme nedeniyle verilecek kararın anlamını kaybedebileceği başvuruların öncelikli olarak ele alındığını söyledi. 1 Ekim 2025 itibarıyla bireysel başvuruların UYAP Avukat Portalı üzerinden elektronik ortamda yapılmaya başlandığını hatırlatan Özkaya, bu tarihten bugüne kadar Mahkeme’ye yapılan 55 bin 549 bireysel başvurunun 18 bin 726’sının UYAP üzerinden gerçekleştirildiğini açıkladı.
Böylece bireysel başvuruların yaklaşık yüzde 34’ünün elektronik ortamda yapıldığı belirtildi.
AYM’de yapay zekâ dönemi başlıyor
Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya’nın açıklamalarında en dikkat çeken başlıklardan biri de yapay zekâ kullanımı oldu. Mahkemenin yapay zekâ konusunda ciddi çalışmalar yürüttüğünü belirten Özkaya, ilk aşamada bireysel başvuru formlarının okunması, özetlenmesi ve kategorize edilmesinde yapay zekâdan yararlanılacağını açıkladı.
Sistemin kısa süre içerisinde hayata geçirilmesinin hedeflendiğini belirten Özkaya, yapay zekânın karar verici olmayacağının özellikle altını çizdi. “Nihai hukuki değerlendirme ve karar, her zaman olduğu gibi insan aklına ve vicdanına ait olacak. Raportörlerimiz yapay zekâdan yalnızca hazırlık aşamasında faydalanacak.” Özkaya, yapay zekâ desteğiyle raportörlerin iş yükünün azaltılmasını ve günlük işlem kapasitesinin önemli ölçüde artırılmasını hedeflediklerini ifade etti.
AYM, 33 ülkenin yüksek mahkemesiyle iş birliği yapıyor
Anayasa Mahkemesi’nin uluslararası çalışmalarına ilişkin de bilgi veren Özkaya, Mahkemenin Asya’dan Avrupa ve Afrika’ya uzanan geniş bir coğrafyada aktif çalışmalar yürüttüğünü söyledi. Bugüne kadar 33 farklı ülkenin yüksek mahkemesiyle ikili iş birliği anlaşması imzalandığını açıklayan Özkaya, Türkiye’nin uluslararası anayasa yargısı alanında etkin bir aktör haline geldiğini ifade etti.
Türk dünyasıyla yürütülen ilişkilere de dikkat çeken Özkaya, Türk devletlerinin anayasa yargısı kurumlarıyla güçlü bir iş birliği içerisinde olduklarını kaydetti.
Sinan Burhan’dan Özkaya’ya teşekkür
Türkiye Basın Federasyonu Başkanı Sinan Burhan da toplantıda kamuoyunun yakından takip ettiği hukuk ve yargı gündemine ilişkin soruları Anayasa Mahkemesi Başkanı Kadir Özkaya’ya yöneltti. Burhan, sorulara kapsamlı ve samimi cevaplar veren Özkaya’ya teşekkür ederek, Türkiye Basın Federasyonu olarak Anadolu basınının Türkiye’nin önemli meselelerinde doğrudan ve doğru bilgiye ulaşmasını önemsediklerini ifade etti.
Türkiye Basın Federasyonu Başkanı Sinan Burhan ve Yönetim Kurulu üyelerinin Kadir Özkaya ile gerçekleştirdiği görüşmede, Türkiye’nin hukuk ve yargı gündeminin yanı sıra Anayasa Mahkemesi’nin geleceğe yönelik çalışmaları da kapsamlı şekilde değerlendirildi.
