Bir kayak gözlüğü dışarıdan tek parça gibi görünse de aslında birkaç katmandan oluşuyor: Dış lens, yüze bakan iç lens, ikisinin arasında yalıtım sağlayan ince hava boşluğu, havalandırma kanalları, teri ve nemi emen yüz süngeri ve hepsini bir arada tutan çerçeve. Gözlük seçerken işinize en çok yarayacak üç ölçüt ise lensin ne kadar ışık geçirdiği, lensin şekli ve UV koruması.
Bunların yanında gözlüğün yüzünüze tam oturması, kaskla arasında boşluk kalmaması ve yanları görmenizi kısıtlamaması da en az lens kadar önemli. Mümkünse gözlüğü kendi kaskınızla birlikte deneyerek almak, pistte yaşanabilecek pek çok sorunun önüne geçiyor.
VLT Değeri Nedir?
Bunların yanında gözlüğün yüzünüze tam oturması, kaskla arasında boşluk kalmaması ve yanları görmenizi kısıtlamaması da en az lens kadar önemli. Mümkünse gözlüğü kendi kaskınızla birlikte deneyerek almak, pistte yaşanabilecek pek çok sorunun önüne geçiyor.
Hava Koşuluna Göre Lens Nasıl Seçilir?
VLT (Visible Light Transmission), yani görünür ışık geçirgenliği, lensin dışarıdaki ışığın yüzde kaçını gözünüze ulaştırdığını gösteriyor. Değer düştükçe lens koyulaşıyor. Üreticiler bu oranı laboratuvarda ölçüyor ve lensleri S0'dan S4'e kadar beş kategoriye ayırıyor.
Kar, ışığı toprak ya da asfalta göre çok daha güçlü yansıtıyor. Bu yüzden dağda göze ulaşan ışık şehirdekinden hem daha yoğun hem de her yönden geliyor. Doğru lensi seçmek için havanın bulutlu mu güneşli mi olduğuna, kayacağınız pistin ormanlık mı açık mı olduğuna bakmak gerekiyor:
- S0 (VLT yüzde 80'in üzerinde): Neredeyse şeffaf ya da çok açık sarı, pembe tonlarda. Işığı kesmekten çok rüzgara ve kar tanelerine karşı koruyor. Gece kayağında ya da yoğun sis ve tipide görüş birkaç metreye düştüğünde işe yarıyor.
- S1 (VLT yüzde 43-80): Bulutlu günler, yoğun kar yağışı ve gölgelerin kaybolduğu 'düz ışık' koşulları için. Amber, turuncu ya da açık gül kurusu tonları kontrastı artırıyor. Sarıkamış'taki gibi çam ormanlarıyla çevrili, gölgeli pistlerde iyi sonuç veriyor.
- S2 (VLT yüzde 18-43): En çok yönlü kategori. Sabahı bulutlu, öğleden sonrası güneşli geçen tipik bir kış gününde hem gölgede yeterince aydınlık sağlıyor hem de güneşte gözü kamaştırmıyor. Türkiye'deki kayak merkezleri için tek bir lens alacaksanız bu aralıktan seçmek en mantıklısı.
- S3 (VLT yüzde 8-18): Gökyüzünün tamamen açık olduğu, karın ayna gibi parladığı günler için. Koyu gri, siyah ya da aynalı kaplamalı lensler parlamayı kesip göz yorgunluğunu azaltıyor. Erciyes gibi ağaçsız, güneşe açık geniş pistlerde fark yaratıyor.
- S4 (VLT yüzde 8'in altında): 4 bin metrenin üzerindeki buzul tırmanışları gibi aşırı güneşli ortamlar için üretiliyor. Standart pistlerde, özellikle bulutlu havada ya da ormanlık bölümlerde görüşü fazla kararttığı için kayakta önerilmiyor.
Kısacası güneşe açık yamaçlarda düşük VLT'li S3 lensler, gölgeli patikalarda ve orman içi rotalarda ise daha yüksek VLT'li S1 ya da S2 lensler daha net bir görüş sağlıyor.
Silindirik ve Küresel Lens Arasındaki Fark Nedir?
Lensin şekli sadece görünüşle ilgili değil; görüş netliğini, buğulanmayı ve fiyatı da doğrudan etkiliyor.
Piyasada silindirik ve küresel olmak üzere iki temel lens tipi var.
Silindirik lensler yatayda yüzünüzün şekline göre kavisli, dikeyde ise düz. Retro kayak modasından park ve freestyle snowboard kültürüne kadar geniş bir kesimin tercih ettiği bu tasarım daha ince ve sade görünüyor. Düz bir levhanın tek yönde bükülmesiyle üretildiği için maliyeti düşük; giriş ve orta segment gözlüklerin büyük kısmı bu tipte.
Dezavantajı ise lensin üst ve alt kenarlarında görüntünün hafifçe bozulabilmesi, güneşin bazı açılarda daha fazla parlama yapması ve iç hacim küçük olduğu için buğulanmaya biraz daha yatkın olması.
Küresel lensler ise hem yatayda hem dikeyde kavisli, yani kubbe şeklinde. Bu şekil gözün doğal yapısına daha yakın olduğu için ışık lensin her noktasından göze benzer bir açıyla giriyor ve kenarlardaki görüntü bozulması azalıyor. Yan görüş genişliyor, pistteki diğer kayakçıları ya da engelleri daha erken fark etmek kolaylaşıyor.
Yüzle lens arasındaki hava hacmi büyüdüğü için buğulanma riski de düşüyor. Üretimi daha zor olduğundan küresel lensli gözlükler genellikle üst fiyat segmentinde yer alıyor.
Son yıllarda bu iki tipin arasında kalan torik lensler de yaygınlaşıyor. Anon M4 Toric gibi modellerde görülen bu lensler yatayda daha belirgin, dikeyde daha yumuşak bir kavise sahip. Böylece küresel lenslerin dışa taşan görüntüsü azalırken geniş görüş ve iç hacim avantajı büyük ölçüde korunuyor.
UV Koruması Kar Körlüğünü Nasıl Önler?
Dağda göz sağlığını en çok tehdit eden şey, görünmediği için çoğu zaman hafife alınan ultraviyole (UV) ışınlar. Yükseldikçe hava inceliyor ve atmosfer UV ışınlarını daha az süzüyor; Dünya Sağlık Örgütü de yüksek rakımı ve karı UV seviyesini artıran başlıca etkenler arasında sayıyor. Rakım her 1.000 metre arttığında UV maruziyeti yaklaşık yüzde 10 yükseliyor, taze kar da güneşten gelen UV ışınlarının yüzde 80'ine kadarını geri yansıtıyor.
Bu da Palandöken ya da Erciyes gibi 3 bin metreyi aşan merkezlerde kayan birinin gözlerinin, plajda güneşlenen birine göre çok daha fazla UV'ye maruz kalması demek.
UV koruması yetersiz ucuz taklit gözlükler kullanıldığında tıpta 'fotokeratit', halk arasında 'kar körlüğü' denen tablo ortaya çıkabiliyor. Fotokeratit, kısaca gözün ön yüzeyindeki korneanın güneş yanığı. Hasar o an hissedilmiyor, belirtiler genellikle birkaç saat sonra başlıyor. Şiddetli ağrı, gözde kum varmış hissi, aşırı sulanma, göz kapaklarında şişlik, ışığa hassasiyet ve geçici görme kaybı en sık görülen belirtiler.
Standartlara uygun üretilen kayak gözlükleri, Decathlon'un giriş modellerinden Oakley'nin üst serilerine kadar, lensin rengi ya da VLT kategorisi ne olursa olsun UVA, UVB ve UVC ışınlarını yüzde 100 engelliyor. Gece kullanılan şeffaf S0 lensler de buna dahil. Bu koruma çoğu zaman lensin üzerine sürülen ve zamanla aşınan bir kaplamayla değil, lensin hammaddesine eklenen UV emici bileşenlerle sağlanıyor.
Gözlük alırken etikette 'yüzde 100 UV koruması' ya da 'UV400' ibaresini aramak bu yüzden önemli.
