Sürekli okurlarımın bildiği üzere son yazılarımda 1935 tarihli 2834 sayılı Kanunu, 1985 tarihli 3186 sayılı Kanunu ele almıştım. Şimdi de 2000 tarihli 4572 sayılı Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun hakkında irdelemeye gereksinim varsa da bundan önce 09.12.1999 tarihli niyet mektubuna dikkat çekmeliyim. Dönemin iktidarı tarafından IMF'ye verilen niyet mektubunun içeriği; özellikle fındık başta olmak üzere tarımsal üretim yapan herkes tarafından aradan geçen 27 yıl içindeki etkisi ve sonuçlarıyla birlikte karşılaştırmalı olarak değerlendirmelidir.
*** Niyet Mektubundaki “Tarım Politikaları” başlığı altında “40. Hali hazırda uygulanmakta olan tarımsal destekleme politikaları fakir çiftçilere destek sağlamanın en düşük maliyetli yöntemi değildir. Yapılan uygulama, piyasadaki fiyat sinyallerini bozarak amakta ve tarım alanındaki karar verme mekanizmasının birçok Bakanlık ve kamu kurumu arasında dağılmasından ötürü husule gelen parçalı yapı nedeniyle tutarlı olamamaktadır.
Bütün bunların ötesinde, bu politikalar, son yıllarda ortalama olarak GSMH'nın %3'ü gibi bir maliyet ile vergi mükellefleri üzerine ağır yük getirmektedir. Reform programımızın orta vadeli amacı var olan destekleme politikalarını safhalar halinde ortadan kaldırmak ve fakir çiftçileri hedef alan doğrudan gelir desteği sistemi ile değiştirmektir. Bu, ilk öncelikle 2000 hasat yılı için bir pilot program uygulamaya konarak yapılacaktır.
Bu pilot çalışmanın sonuçlarına göre, doğrudan gelir desteği sistemini 2001 yılında ülke çapına yaygınlaştıracağız ve bu sistemi 2002 yılı sonuna kadar tamamlamayı bekliyoruz. Bu sistem, 2001 yılı Mart ayına kadar tamamlanacak olan çiftçi kayıt sistemi üzerine kurulu olacaktır. 41.
Geçiş döneminde tarım politikaları rasyonalize edilecektir. Bu amaca yönelik olarak Hükümet hali hazırdaki destekleme politikalarının 2000 yılındaki uygulamasında belirleyici olacak ve doğrudan destek sistemi tam uygulamaya konamadığı takdirde 2001 yılı için de geçerli olacak olan aşağıdaki prensipleri ilan edecektir: … Hükümet adına tarım satış kooperatifleri ve bunların kurduğu birlikler tarafından yürütülen sınai tarımsal ürünlere ilişkin destekleme alımlarında ilişkin olarak ise Birliklere tam muhtariyet sağlayan taslak kanun 2000 yılı Mart ayına kadar Parlamento'dan geçirilecek (ilk gözden geçirmenin tamamlanması için yapısal kriter (structural benchmark)) ve geçen seneden çiftçilere ödenmesi gereken gecikmiş ürün bedellerinin ödenmesi dahil yeniden yapılanmalarına ilişkin bir kısım maliyetlerini karşılamalarına yardım etmek için birliklere 410 trilyon TL verilecektir.” biçiminde hükümet adına IMF'ye taahhütte bulunulmuştur.
( ile ilgili açıklamalar yer almakta ise de bu yazıda ele alınmayacaktır. Niyet mektubu, mevcut destekleme alım sisteminden vazgeçileceğini açıkça söylemektedir. Şimdi taban fiyat diye açıklanıp üreticinin bu fiyata satamadığı, TMO alım merkezlerinin önünde sürünmesine neden olan uygulamanın 27 yıl öncesindeki niyet mektubundan öyleyen niyet mektubu, üreticinin, iç ve dış alıcılar, aracılara ve tefecilere teslim edileceğini itiraf etmektedir.
Bugün 255 Lira olarak açıklanan fındığın 180-200 Lira aralığında satılmasının nedeni, bu niyet mektubundaki “iyi olmayan niyet”in günümüzdeki somut sonucudur. Niyet mektubu, destekleme alımı sisteminin fakir çiftçilerden çok zengin çiftçilere yarar sağladığını dile getirirken gerçeği ifade etmemiştir. Bugün yaşadığımız sıkıntılar, sınıfsal veya toprak büyüklüğüne bağlı olmaksızın tüm çiftçiler için geçerlidir.
Uygulanan sistem zengin çiftçilere de yaramamıştır. Ancak, aradan geçen 27 sene göstermiştir ki, göreli olarak küçük çiftçinin yaşam koşulları daha da zorlaşmıştır. Niyet mektubu, uygulanmakta olan destekleme alım politikasıyla GSMH'nın %3'ünün çiftçilere aktarılmasına katlanamıyoruz, bundan vazgeçeceğiz demektedir.
Üreticiyi, fakirleştireceğiz, gelirini azaltacağız, piyasa oyuncularının eline bırakacağız demektedir. Yerine doğrudan destek sisteminin geleceğini ilan etmektedir. 27 yıllık doğrudan gelir desteği uygulaması tam anlamıyla fiyaskodur.
Fındık açısından fiyaskonun da fiyaskosudur. Sarp ve engebeli, derin vadilerle dolu Doğu Karadeniz Bölgesinde geleneksel ve emek yoğun üretim yapan fındık üreticisine de Çarşamba, Bafra ve Düzce ovalarında makineli tarım yapan fındık üreticisine de aynı destekler verilmektedir. Uygulamanın ilk yıllarında ABD dolar kuru baz alındığında kabul edilebilir büyüklükte olan doğrudan desteğinin bugün hiçbir değeri yoktur.
Sormak gerekir: Hani, fakir çiftçilere destek olunacaktı? Bugünkü düzeyi okul çocuklarına harçlık olarak verilemeyecek durumdadır. Tarım satış kooperatifleriyle ilgili yasanın 2000 yılı Mart ayına kadar yasalaşacağını ifade eden niyet mektubu bu kooperatiflere tam muhtariyet sağlanacağını ifade etmektedir.
4572 sayılı 01.06.2000 tarihinde TBMM'den kabul edilirken üç aylık bir gecikmesi nedeniyle İMF'ye mahcup olunmuştur! Yasanın yürürlüğe girmesi aşamasında “Tarım Satış Kooperatiflerinin Kapısına Kilit Vurulacak” başlıklı makaleyle kamuoyunu aydınlatmaya çalışmış isek de duyan olmamıştır! Yasanın, hiçbir biçimde özerklik sağlamadığı bilinmelidir.
27 senelik geçmişi de özerkliğin olmadığını göstermektedir. Özerklikle kastedilen, bundan böyle tarım satış kooperatiflerine hiçbir biçimde in ve iktidarının sorumluluğunda olmadığını, son elli yıllık süre içinde görev yapan tüm parti ve iktidarların sorumluğunun bulunduğunu bilmelidir. Bugün yaşanan sorunların temel dayanağının da 24 Ocak kararlarının olduğunu, ilk kırılmanın 1985 yılında yaşandığını, devamında da sözünü ettiğimiz niyet mektubuna bağlı olarak 2000 yılında büyük bir dönüşümün yaşandığını bilmek zorundayız.
Bugün yaşadıklarımız, elli yılın sonucudur. Yaşasın İMF diyen ekonomi dünyası aktörlerinin iktidarı sürüyor, Bu gerçekliği
