Peki ne yapmalı? Devletin hibe ve destek programları elbette önemli. Bunları köşemde ben de yazıyorum, derste ben de anlatıyorum. Yine de gözlemim şu yönde: Kadın girişimciyi kayıtlı dünyaya taşıyan şey çoğu zaman bir çağrı metni değil, bir insan oluyor. İlk vergi levhasını alırken yanında oturan sabırlı bir muhasebeci. 'Şirketi kendi adına kur, arkandayım' diyen bir baba. Toplantıda kız kardeşini öne çıkaran bir erkek kardeş. Kendi dükkânında eşini resmen ortak yapan bir esnaf.
Kendi iş hayatımda da bunu yaşadım. Yıllar önce bir kadın çalışma arkadaşımın, kimsenin fark etmediği bir sorunu çözerek koca bir bölgenin işini rahatlattığını hatırlıyorum. Yönetim toplantısında bu başarıyı anlatırken onu masaya davet etmeyi neredeyse unutuyorduk.
Son anda fark ettik, telefonla çağırdık. O günden sonra kendime küçük bir kural koydum. Bir işi kim yaptıysa, o iş anlatılırken o kişi de masada olacak.
Şirketlerde de ailelerde de görünür olmak, çoğu zaman birinin hatırlamasıyla başlıyor.
Erkek okurlarıma da bir şey söylemek istiyorum. Aile şirketlerinde, küçük işletmelerde emeğin yarısını bir kadının taşıdığını biliyorsanız ve o kadın kâğıt üzerinde yoksa, bunu bir an önce düzeltin. Bu bir lütuf değil.
İşinizi sağlamlaştıran, yarın zor bir gün geldiğinde ayakta kalmasını sağlayan bir karar. Kimin ne bildiği, kimin neye yetkili olduğu açık olan işletmeler, fırtına geldiğinde daha az sarsılır. Sahada bunun tersini çok gördüm.
Her şeyi bilen kişinin hiçbir yetkisi olmadığı için kararların haftalarca beklediği işletmeler tanıdım.
Görünmeyen ortak, bir işletmenin hiçbir tabloda yazmayan en büyük riskidir.
Kadın okurlarıma söyleyeceğim söz daha kısa. Yaptığınız işin bir adı olsun. Küçük de olsa, evden de olsa, tek kişilik de olsa. Bir şahıs işletmesiyle, bir kooperatif ortaklığıyla, yazılı bir ortaklık anlaşmasıyla başlayabilirsiniz. Önemli olan büyüklük değil, görünür olmak. Görünmeyen bir işi kimse desteklemez, çünkü kimse onun var olduğunu bilmez. Bankanın, yatırımcının, destek kurumunun önüne koyabileceğiniz ilk belge, kendi adınızı taşıyan o kayıttır.
Bakan 2030 için yüz bin girişim hedefinden söz ediyor. Bence o hedefe giden yollardan biri, zaten var olan ama hiç sayılmayan girişimleri görmekten geçiyor. Türkiye'nin dört bir yanında oturma odalarında, mutfak masalarında, bodrum katlarındaki küçük atölyelerde çalışan binlerce kadın var. Onları girişimci yapmamıza gerek yok. Onlar zaten girişimci. Eksik olan tek şey kapıdaki tabela.
O tabelayı asmak bazen bir dilekçe kadar basit, bazen bir aile sofrasında yapılacak zor bir konuşma kadar ağır. Bir kadın kendi adına vergi levhası almaya karar verdiğinde aslında yalnızca bir belge almıyor. Evdekilere, komşulara, en çok da kendine 'bu iş benim' diyor.
O cümleyi kurmak, ilk siparişi almaktan da ilk kazancı görmekten de zor. Kurulduktan sonra ise geri dönüşü pek olmuyor. Bunu öğrencilerimin yüzünde de gördüm.
Kendi adına ilk faturasını kesen birinin gözündeki ışığı hiçbir sertifika töreninde göremezsiniz.
Karşıyaka'daki o terzi abla yıllar önce makinesini bıraktı. Geçenlerde eski bir komşudan duydum, kızı şimdi aynı semtte küçük bir dikiş atölyesi işletiyormuş. Bu kez kapıda bir tabela var, üstünde de kendi adı yazıyor. Annesinin eski dikiş makinesini atmamış, vitrinin bir köşesine koymuş. Müşteriler sorduğunda gülümseyip 'her şey bununla başladı' diyormuş.
O makineyi hayal ettiğimde şunu düşünüyorum. Bir neslin mutfakta başlattığı işi bir sonraki nesil kapıya taşıyabiliyorsa, TOBB'un tablolarındaki o rakamlar da bir gün değişecek. Yüz ortaktan on yedisi önce otuz olacak, sonra elli. Yeter ki o tıkırtıyı duyanlar, sesin hangi odadan geldiğini görmezden gelmesin.
