Hiçbirimiz bir sabah uyanıp “Bugün iyi ihtimallere bütün kapılarımı acağım,” demeyiz. Umut edemediğimizi çoğu zaman ancak bedenimiz konuşmaya başladığında fark ederiz: Sürekli tetikteyizdir, gevşeyemeyiz, uyuyamayız, en küçük gelişmede kötü bir sonuç bekleriz. İyi bir haber duysak bile ona güvenemeyiz.
Danışanlarıma zaman zaman şöyle sorarım:
“Bu zorluğu yaşarken, iyi ihtimallerin de hâlâ orada bulunabileceğini düşünmek size nasıl geliyor?”
Aldığım cevap çoğu kez şaşırtıcıdır:
“Huzursuz edici.”
Çünkü pek çok insan için umut etmek, savunmasız kalmak anlamına gelir. Umut edersem hazırlıksız yakalanabilirim. Umut edersem kendimi kandırabilirim. Umut edersem yeniden hayal kırıklığına uğrayabilirim.
İşte umutsuzluğun burada koruyucu bir işlevi ortaya çıkar. İnsan, geleceğin kötü olacağına önceden inanırsa kötü bir sonuç karşısında daha az incineceğini düşünür. Kültürümüz de bunu destekleyen cümlelerle doludur: “Sen önünü kış tut, yaz çıkarsa bahtına.”
Fakat sürekli en kötüsüne hazırlanmak, bizi yalnızca hayal kırıklığından korumaz. Aynı zamanda yaşayabileceğimiz hayatla aramıza da mesafe koyar.
Umut araştırmalarıyla tanınan psikolog C. R. Snyder, umudu edilgen bir bekleyiş olarak tanımlamaz. Ona göre umut, ulaşmak istediğimiz yöne giden yolları görebilmek ve o yollarda ilerleyebileceğimize dair hareket gücü taşıyabilmektir. Araştırmalar da umudun bu iki yönünün, daha düşük depresyon ve kaygı düzeyleriyle ilişkili olduğunu gösteriyor.
Demek ki umut, “Her şey mutlaka güzel olacak,” demek değildir.
Umut, her şeyin kötü gidebileceği ihtimalini inkâr etmek de değildir. Gerçekleri görmezden gelmek, acının üzerini örtmek veya kendimizi teselli cümleleriyle kandırmak hiç değildir.
